اگر چه ممکن است بیماریهای فیستول مقعدی و شقاق (فیشر) علائم شبیه به هم داشته باشند اما کاملاً دو بیماری مقعدی متفاوت هستند. شقاق مقعدی ترک یا پارگی در بافت مقعد است ولی فیستول زمانی رخ میدهد که یک تونل یا اتصال بین دو عضو یا اندام و پوست ایجاد میشود. هر دو بیماری شقاق یا فیشر و فیستول باعث خونریزی مقعدی میشوند و هر دو دارای درد و سوزش هستند اما باید از یکدیگر جدا شوند و نسبت به هرکدام باید روش درمانی متفاوتی اتخاذ شود.
در این مقاله تفاوت فیستول و شقاق و راه تشخیص هر کدام را بررسی میکنیم.
علائم و نشانههای فیستول و شقاق
همانطور که پیشتر گفتیم ممکن است هر دو بیماری شقاق و فیستول علائم مشابهی داشته باشند اما در این بخش علائم هر کدام را جداگانه بررسی میکنیم تا بتوان دقیق تر در تشخیص بیماری عمل کرد.
عموماً علائم بیماری شقاق به شرح زیر است:
- درد هنگام دفع مدفوع
- حساسیت در ناحیه مقعدی
- خونریزی از ناحیه رکتوم (انتهای روده بزرگ)
- درد شدید پس از اجابت مزاج به مدت چند ساعت
علائم بیماری فیستول مقعدی نیز به شرح زیر است:
- تب
- درد در ناحیه مقعد
- بی اختیاری (نشتی مدفوع)
- احساس درد هنگام رفتن به دستشویی
- ترشح از فیستول (شامل خون، مخاط یا مایعات دیگر)
بیشتر بخوانید: درمان شقاق مقعدی
علت ابتلا به شقاق (فیشر)
- زایمان: میتواند باعث پارگی یا آسیب به مقعد شود.
- یبوست: مدفوع سفت شده که به سختی دفع میشود.
- مدفوع شل یا آبکی که میتواند چندین بار در روز رخ دهد.
- ویروس نقص ایمنی انسانی (HIV): سیستم ایمنی را ضعیف میکند.
- سل: عفونت با باکتری مایکوباکتریوم توبرکلوزیس، که یک علت غیر معمول شقاق است.
- بیماری التهابی روده (IBD): شرایط مزمنی که باعث التهاب در رودهها و سایر قسمتهای بدن میشود.
- عفونتهای مقاربتی (STIs): عفونتهایی که از طریق تماس صمیمی از فردی به فرد دیگر منتقل می شوند.
علت ابتلا به فیستول
- دیورتیکولیت: دیورتیکولیت عفونت کیسههای کوچک میباشد که در روده بزرگ قرار گرفته است.
- بیماری ایدز باعث کاهش سطح ایمنی بدن میشود و فرد را در معرض ابتلا به عفونت قرار میدهد.
- زخم ناشی از ضربه: ضربه و تروما میتواند با ایجاد تغییر شکل سلولی، ایجاد زخم و آسیب بافتی شود.
- سرطان رکتوم: سرطان رکتوم باعث تغییر شکل سلولی و ایجاد تومور در قسمت انتهایی روده بزرگ میشود.
- ابتلا به سل: سل میتواند در هر نقطه از بدن از جمله راست روده رخ دهد و باعث آبسه مقعد و فیستول آن گردد.
- جراحی در نزدیکی مقعد: آسیب بافتی ناشی از جراحیهای مقعدی یا زایمان سخت میتواند باعث تغییر شکل سلولی و ایجاد فیستول مقعدی شود.
- بیماری کرون: در صورتی که علت فیستول این بیماری کرون باشد با نشانههایی از قبیل درد شکم، اسهال، از دست دادن اشتها، کاهش وزن، تهوع و استفراغ در تشخیص کمککننده خواهد بود.
بیشتر بخوانید: فیستول مقعدی چیست
تفاوت نحوه تشخیص شقاق و فیستول
در نحوه تشخیص دو بیماری شقاق و فیستول روشهای تشخیصی همپوشانی دارند. به این معنی که روشهای مشترکی برای تشخیص هر دو بیماری وجود دارد.
تشخیص شقاق
شقاق ممکن است توسط پزشک پس از اطلاع از علائم شما و پس از انجام یک معاینه فیزیکی، مانند معاینه دیجیتال رکتوم تشخیص داده شود. تاریخچه تغییرات در حرکات روده نیز مهم است، از جمله اسهال و یبوست. طول مدت علائم، مانند چند بار در روز یا هفته، مهم است. هنگام مراجعه به پزشک، داشتن دفترچه ای از علائم می تواند مفید باشد.
اغلب مواقع با معاینه فیزیکی میتوان بیماری شقاق یا فیشر را تشخیص داد اما آزمایشاتی برای تشخیص دقیق تر نیز وجود دارد که عبارت اند از :
- آنوسکوپی: ابزاری به آرامی وارد مقعد میشود تا بافتهای آنجا را ببیند.
- کولونوسکوپی: یک لوله منعطف با دوربین و یک چراغ در انتهای آن در رکتوم و به سمت بالا به روده بزرگ وارد میشود.
- پروکتوسکوپی: شبیه به آنوسکوپی است، اما می تواند بیشتر به سمت بالا، فراتر از مقعد، و به سمت راست روده را ببیند.
- سیگموئیدوسکوپی انعطاف پذیر: این شبیه به کولونوسکوپی است، با این تفاوت که این ابزار فقط برای دیدن اولین بخش روده بزرگ یعنی کولون سیگموئید استفاده میشود.
تشخیص فیستول
از آنجایی که فیستول به صورت آبسه شروع میشود، تشخیص آبسه ممکن است اولین قدم باشد. آبسه مقعدی در طول معاینه توسط پزشک مشاهده میشود.
آزمایشهایی که ممکن است برای تشخیص فیستول در موقعیتهای پیچیده استفاده شوند عبارتند از:
- آنوسکوپی
- پروکتوسکوپی
- اولتراسوند: از امواج صوتی استفاده می کند.
- فیستولوگرافی: اشعه ایکس با کنتراست که برای بررسی فیستول استفاده میشود.
- اسکن توموگرافی کامپیوتری (CT): از اشعه ایکس برای ایجاد تصاویر مقطعی از اندام ها و بافتهای شکم استفاده میکند.
- تصویربرداری رزونانس مغناطیسی (MRI): از میدانهای مغناطیسی قوی و امواج رادیویی برای گرفتن تصاویر از شکم و لگن استفاده می کند.
بیشتر بخوانید: لیزر فیستول
تفاوت درمان فیستول و شقاق
درمان شقاق مقعد و فیستول متفاوت است، بنابراین تشخیص دقیق مهم است.
درمان شقاق مقعدی
شقاق مقعدی ممکن است با برخی درمانهای خانگی، مانند داروهای بدون نسخه (OTC) و تغییر شیوه زندگی، خود به خود بهبود یابد. شقاقهای مزمن ممکن است نیاز به درمان با داروهای تجویزی یا جراحی داشته باشند. درمان ها عبارتند از:
-
- رژیم غذایی: برخی از تغییرات در رژیم غذایی توسط پزشک متخصص توصیه میشود، مانند خوردن غذاهای حاوی فیبر یا مصرف مکملهای فیبر، و نوشیدن آب بیشتر.
- شیوه زندگی: پزشک به جای پاک کردن خود با دستمال توالت بعد از اجابت مزاج، استفاده از آب برای شستشو خود یا استفاده از حمام سیتز (خیساندن کف بدن در ظرف کم عمق با آب گرم) و اجتناب از نشستن بیش از حد طولانی در توالت برای کاهش درد و ناراحتی توصیه میکند.
- داروهای تجویزی: داروهای موضعی شامل نیتروگلیسیرین، مسدودکنندههای کانال کلسیم و کرمهایی هستند که ممکن است با استفاده مستقیم روی مقعد، درد را تسکین دهند.
- جراحی با چاقو: در برخی موارد، زمانی که شقاق با روشهای محافظه کارانه تر بهبود نمی یابد، ممکن است از جراحی برای درمان شقاق و جلوگیری از عود آن استفاده شود. این روش معمولا با درد و خونریزی زیادی همراه است و معمولاً دوره نقاهت طولانی مدت دارد.
- جراحی با لیزر: در روش درمان شقاق با لیزر، شقاق بطور کامل درمان شده و بی حس موضعی مانع احساس درد تا 1 روز پس از جراحی با لیزر خواهد شد. این روش به عنوان یکی از بهترین روشهای درمانی برای شقاقهای پیچیده بشمار میرود.
- فیستولوتومی: در این روش تونل فیستول به کمک برش جراحی باز میشود تا بتواند به طور کامل ترمیم یابد و عفونت رفع شود. این روش به بهبود کامل فیستول کمک میکند و از عود مجدد آن جلوگیری مینماید.
درمان فیستول
- درمان یا تخلیه آبسه: اگر آبسه قبل از تشکیل فیستول پیدا شود، ممکن است با آنتی بیوتیک درمان شود، که ممکن است پیشرفت به فیستول را متوقف کند. آبسه همچنین ممکن است با تخلیه چرک ایجاد شده از عفونت درمان شود. زهکشی معمولاً به صورت سرپایی انجام میشود.
- ستون ها (Setons): ستون حلقه ای از مواد است که از طریق مجرای فیستول رد میشود. از مواد منعطف مانند سیلیکون، نایلون، ابریشم یا نخ جراحی ساخته شده است. ستون تونل فیستول را باز نگه می دارد تا هر چرک یا مایع دیگری تخلیه شود و فیستول بهبود یابد.
- دارو درمانی: ممکن است از داروهای تجویزی برای کمک به بهبود آبسه و یا فیستول استفاده شود. آنتی بیوتیک ها می توانند به رفع عفونت کمک کنند. اگر فیستول با بیماری دیگری مانند بیماری کرون همراه باشد، درمان بیماری زمینه ای با دارو ممکن است بخشی از روند بهبودی باشد.
- جراحی با چاقو: انواع مختلفی از جراحی ممکن است برای بهبود فیستول استفاده شود که می تواند شامل بستن یک طرف مجرای فیستول یا باز کردن کامل آن و تمیز کردن آن باشد تا بهبود یابد. اگر جراحی با چاقو و تیغ انجام شود، معمولا با درد و خونریزی زیادی همراه است.
- جراحی با لیزر: درمان فیستول با لیزر در میان انواع روشهای جراحی بسیار راحت تر و همراه با درد و خونریزی کمتری است. این روش دوران نقاهت کمتری در مقایسه با درمان سنیت با چاقو و تیغ دارد. به همین دلیل روش محبوبی تلقی میشود.
نتیجه گیری
با توجه به آنچه که گفته شد، بیماریهای شقاق یا فیشر و فیستول مقعدی ممکن است نشانههای شبیه به یکدیگر داشته باشند اما دلایل بروز هر کدام متفاوت است و از آنجایی که ساختار و ماهیت منحصربفرد خود را دارند، باید درمانی مجزا و متفاوت نیز داشته باشند. بر این اساس ابتدا باید تشخیص بیماری درست صورت گیرد تا درمان مناسب شقاق یا فیستول آغاز شود.
منابع
https://www.verywellhealth.com/anal-fissure-vs-fistula-6504169
https://www.drtajbakhsh.ir/fistula.php/embed
من مدتی دچار درد و خونریزی مقعد بودم و فکر میکردم فقط شقاق دارم، اما پس از مراجعه به کلینیک لیزر شفا، پزشک با معاینه دقیق و روشهای تشخیصی، متوجه شد که من همزمان فیستول هم دارم. تجربه درمان با لیزر فوقالعاده بود؛ بدون درد و خونریزی شدید، دوره نقاهت کوتاه و بدون عود بیماری. واقعاً فهمیدم تشخیص درست و مراجعه به یک کلینیک تخصصی چه تفاوت بزرگی در روند درمان ایجاد میکند.